Bạn tải về một file 3D ưng ý — tượng, mô hình kiến trúc, mũ giáp cosplay — mở lên phần mềm in thì hiện cảnh báo: mô hình vượt ra ngoài bàn in. Máy không in được vật cao hơn hoặc rộng hơn khổ bàn của nó, không có cách nào lách.
Đến đây có ba lối đi, và cả ba đều phải trả giá bằng một thứ gì đó. Cách thứ ba — chia mô hình thành nhiều mảnh vừa khổ máy rồi in từng mảnh và ghép lại — là cách duy nhất giữ được nguyên kích thước lẫn chi tiết, đổi lại bạn phải ghép.
Bài này nói thẳng cả ba cách mất gì, để bạn chọn đúng cái hợp với món đồ của mình.
Trước hết: khổ máy của bạn là bao nhiêu?
Con số cần biết là khổ bàn in — dài × rộng × cao, đơn vị milimet. Máy in để bàn phổ thông phần lớn nằm trong khoảng 180–260mm mỗi chiều. Vài khổ hay gặp:
| Máy | Khổ bàn in |
|---|---|
| Bambu Lab A1 mini | 180 × 180 × 180 mm |
| Bambu Lab A1 / P1S / X1C | 256 × 256 × 256 mm |
| Creality Ender 3 | 220 × 220 × 250 mm |
Máy in nhựa lỏng (resin) thường có khổ nhỏ hơn hẳn máy in nhựa sợi (FDM), nên vấn đề quá khổ gặp còn sớm hơn. Số chính xác của máy bạn nằm trong tài liệu máy hoặc trang hãng — tra một lần rồi nhớ, vì mọi quyết định phía sau đều dựa vào nó.
Cách 1 — Thu nhỏ mô hình
Nhanh nhất, không tốn gì, một dòng lệnh trong phần mềm cắt lớp. Và cũng là cách âm thầm phá hỏng mô hình nhiều nhất.
Lý do: khi bạn thu nhỏ, mọi thứ nhỏ theo cùng tỉ lệ — kể cả những chi tiết vốn đã mỏng. Một tượng cao 40cm thu về 20cm thì thanh kiếm dày 1,6mm còn 0,8mm. Ở mức đó, chi tiết hoặc in ra rất yếu và gãy khi gỡ đỡ, hoặc mỏng hơn cả đường vòi phun nên máy bỏ qua luôn, mất hẳn khỏi bản in.
Hợp khi: mô hình khối chắc, ít chi tiết mảnh, và bạn không cần đúng kích thước gốc.
Không hợp khi: mô hình có chi tiết mảnh (ngón tay, vũ khí, hoa văn, râu tóc), hoặc kích thước là thứ quan trọng — đồ đội lên người, đồ phải khớp với vật khác.
Cách 2 — Dùng máy khổ lớn
Giữ nguyên mọi thứ, không phải động vào file. Đổi lại là tiền: mua máy khổ lớn đắt hơn hẳn, hoặc gửi ra ngoài in.
Còn một điểm ít ai nói trước: máy lớn không giải quyết được vĩnh viễn. Bạn chỉ đẩy giới hạn từ 256mm lên 350mm hay 500mm — gặp mô hình cao 80cm thì vẫn tắc y như cũ. Và vật càng cao thì in liền một khối càng rủi ro: chỉ cần bong một góc ở giờ thứ hai là hỏng cả bản in mười mấy tiếng.
Hợp khi: bạn in đồ lớn thường xuyên, đủ nhiều để đáng đầu tư.
Không hợp khi: đây là món lớn duy nhất bạn cần in.
Cách 3 — Cắt ra in ghép
Chia mô hình thành nhiều mảnh, mảnh nào cũng vừa khổ máy, in xong ghép lại. Đây là cách duy nhất giữ được cả kích thước gốc lẫn chi tiết gốc.
Cái phải trả: có đường ghép, và bạn phải ghép thật.
Bù lại, in ghép còn kèm mấy cái lợi mà nhiều người không ngờ tới:
- Đỡ tốn vật liệu đỡ (support). Cắt đúng chỗ thì phần hẫng biến thành mặt phẳng nằm trên bàn in.
- Đổi màu hoặc vật liệu từng phần mà không cần máy nhiều đầu phun — in mảnh này màu này, mảnh kia màu khác.
- Hỏng một mảnh chỉ in lại mảnh đó, không mất cả bản in. Với vật in mấy chục tiếng thì điểm này đáng giá nhất.
Chỗ khó của in ghép, và cách công cụ xử lý
Việc khó nhất của in ghép không phải cắt — mà là ghép lại cho khít. Hai mặt cắt phẳng lì đặt vào nhau sẽ trượt, lệch, và sai số dồn lại qua từng mối nối.
Cách làm chuẩn là khoét lỗ chốt định vị ở hai mặt cắt rồi cắm chốt xuyên qua. Làm tay trong phần mềm 3D thì đây là phần mất thời gian nhất và dễ sai nhất — lỗ hai bên phải thẳng hàng tuyệt đối.
Công cụ Tách File 3D của Sigo3D tự khoét lỗ chốt ở mọi mặt cắt, hai bên khớp nhau sẵn. Bạn chỉ cần chọn chỗ cắt — bôi màu bằng chuột để khoanh vùng, hoặc để hệ thống tự tách theo nếp gấp của mô hình.
Vài điểm thực dụng:
- Chạy thẳng trên trình duyệt, không cài phần mềm, không cần tài khoản.
- Nhập được STL, OBJ, GLB, GLTF, PLY; xuất ra .3mf, .glb, .obj — đưa thẳng vào Bambu Studio, Cura, hay phần mềm bạn đang dùng.
- Dùng được cho mọi máy FDM và resin, vì file xuất ra là định dạng in 3D tiêu chuẩn.
- Hiện đang miễn phí.
Chỗ chưa đẹp: in ghép không phải không mất gì
Nói cho đủ, vì đây là phần hay bị bỏ qua khi giới thiệu công cụ:
- Đường ghép nhìn thấy được. Ghép khít tới đâu vẫn còn một đường chỉ. Muốn mất hẳn thì phải trám và chà nhám, tức thêm việc. Cắt vào chỗ khuất hoặc trùng đường nét sẵn có của mô hình thì đường ghép đỡ lộ hơn nhiều.
- Mối ghép yếu hơn khối liền. Chỗ nối là keo chứ không phải nhựa liền mạch. Chốt định vị giúp chịu lực tốt hơn nhiều, nhưng vật phải chịu lực mạnh thì nên tính chỗ cắt tránh điểm yếu.
- Càng nhiều mảnh càng nhiều việc. Mỗi mảnh là một lần canh máy, một mối ghép, một chỗ có thể lệch. Cắt vừa đủ để vừa khổ máy, đừng cắt vụn.
- Mỗi mảnh cần hướng đặt riêng. Đây cũng là cơ hội: xoay từng mảnh về hướng ít cần đỡ nhất, thứ mà in liền một khối không làm được.
Tốn bao nhiêu tiền
Vật lớn thì tốn nhựa và tốn giờ máy — hai khoản này tính theo lượng thật, không phải ước lượng theo kích thước. Chia thành nhiều mảnh không làm tổng lượng nhựa tăng lên (thậm chí giảm, nếu bớt được vật liệu đỡ), nhưng tổng giờ máy có thể nhích lên chút vì mỗi mảnh có phần khởi động riêng.
Xem cách tính giá in 3D đầy đủ, có bóc tách từng khoản, để ước trước cho đúng món của bạn.
Làm sao biết mô hình có vượt khổ máy không?
Kéo file vào phần mềm cắt lớp — mô hình vượt khổ sẽ bị tô khác màu hoặc hiện cảnh báo. Hoặc so trực tiếp: kích thước mô hình (phần mềm nào cũng hiện) với khổ bàn in trong tài liệu máy.
Cắt ra in ghép có yếu hơn in liền một khối không?
Có, chỗ mối ghép yếu hơn nhựa liền mạch. Chốt định vị cộng keo cho mối ghép chắc hơn hẳn so với chỉ dán mặt phẳng vào nhau, nhưng nếu vật phải chịu lực thì nên chọn chỗ cắt tránh điểm chịu lực chính.
Nên cắt thành mấy mảnh?
Ít nhất có thể mà vẫn vừa khổ máy. Mỗi mảnh thêm vào là thêm một mối ghép, thêm một chỗ có thể lệch, và sai số dồn qua từng mối.
Tách file 3D có phải là cắt lớp (slicing) không?
Không, hai việc khác hẳn. Tách file là chia mô hình thành nhiều khối vật lý để in rời rồi ghép. Cắt lớp là việc phần mềm slicer chia mô hình thành các lớp mỏng để sinh G-code. Bạn tách file trước, rồi mới đưa từng mảnh vào slicer.
Dùng công cụ tách có mất phí không?
Hiện đang miễn phí, chạy trực tiếp trên trình duyệt, không cần cài đặt hay đăng ký — kéo thả file 3D vào là dùng được.
Không có sẵn file 3D thì sao?
Vậy thì vấn đề của bạn nằm ở bước trước đó. Xem không có file 3D thì in được không — có ba cách để có file, kể cả dựng thẳng từ một tấm ảnh.